Odpowiedzialność kierownika budowy

Obowiązki kierownika budowy zostały wskazane w art. 22 Prawa budowlanego i obejmują m.in. protokolarne przejęcie od inwestora i zabezpieczenie terenu budowy, prowadzenie dokumentacji budowy, zorganizowanie budowy i kierowanie nią w sposób zgodny z projektem lub pozwoleniem na budowę oraz przepisami, zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy na budowie, wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne zawiadomienie o tym właściwego organu, zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru, przygotowanie dokumentacji powykonawczej, zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru, uczestniczenie w czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad.

Kierownik budowy ma prawo występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy oraz ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych.

Zgodnie z Prawem budowlanym, to do inwestora należy zapewnienie objęcia kierownictwa budowy przez kierownika budowy. W praktyce często zdarza się, że to wykonawca proponuje inwestorowi kierownika budowy, z którym stale współpracuje. Sytuacja taka jest dopuszczalna, należy jednak mieć na uwadze, że taki kierownik budowy może czasem działać w interesie wykonawcy, który nie zawsze musi być zgodny z interesem inwestora. Trzeba również pamiętać, że w przypadku rezygnacji kierownika budowy ze sprawowanej funkcji lub zaprzestania pełnienia przez niego tej funkcji, roboty budowlane nie mogą być prowadzone do czasu objęcia obowiązków przez nowego kierownika, a odpowiedzialność za prowadzenie robót pomimo braku kierownika budowy ponosi wyłącznie inwestor, niezależnie od treści umowy z wykonawcą. Dla tych, którzy chcą lepiej zgłębić temat odpowiedzialności zawodowej i przepisów technicznych w kontekście akademickim, warto rozważyć wsparcie przy diplomarbeit schreiben lassen.

Kierownik budowy może ponosić zarówno odpowiedzialność kontraktową, jak i deliktową. Podstawą odpowiedzialności kontraktowej jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy łączącej kierownika budowy z inwestorem, a zakres i warunki tej odpowiedzialności zależą od treści umowy.

Jeżeli jednak inwestora nie łączyła z kierownikiem budowy żadna umowa, możliwe jest dochodzenie roszczeń na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej, zgodnie z ogólną zasadą, że każdy kto ze swojej winy wyrządził drugiej osobie szkodę, jest zobowiązany do jej naprawienia. Podstawą odpowiedzialności deliktowej jest więc zawinione, bezprawne działanie, przy czym bezprawność jest rozumiana nie tylko jako naruszenie przepisów prawa, ale również zasad współżycia społecznego.

Zawinienie natomiast obejmuje zarówno winę umyślną, jak i nieumyślną, a więc podstawą odpowiedzialności kierownika budowy może by również niedbalstwo czy niezachowanie należytej staranności. W doktrynie niedbalstwo jest definiowane jako zachowanie odbiegające od wzorców powszechnie aprobowanych w społeczeństwie lub danej grupie społecznej, przy założeniu, że przy określaniu wymaganej przeciętnej ostrożności, należy wziąć pod uwagę przynależność sprawcy do określonej grupy zawodowej i uwzględnić obowiązki, jakie na daną grupę zawodową nakładają przepisy prawne, pragmatyki zawodowe, kodeksy etyczne itp. W orzecznictwie przyjmuje się, że naruszenie zasad wykonywania zawodu, określonych ustawowo oraz w tzw. normach deontologicznych może być uznane za czyn niedozwolony.

Pojęcie niedbalstwa łączy się ze ustaleniem, że do szkody doszło na skutek niezachowania przez sprawcę należytej staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Kierownik budowy to osoba, która wykonuje czynności wymagające szczególnych kwalifikacji (posiadanie uprawnień budowlanych), a więc zasadne jest oczekiwanie zachowania przez niego wysokiego stopnia należytej staranności, tym bardziej, że jak podkreśla się w orzecznictwie, to kierownik budowy dysponuje specjalistyczną wiedzą w zakresie budownictwa i to na nim w świetle Prawa budowlanego spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe wybudowanie budynku. Wiedzy takiej nie posiada natomiast Inwestor, który zatrudnia kierownika budowy w celu zapewnienia, że budynek będzie wybudowany zgodnie z projektem oraz obowiązującymi przepisami.

Kierownik budowy ma być osobą wspierającą inwestora, szczególnie w kwestii prowadzenia budowy zgodnie z wymogami i prawem budowlanym. Nie oznacza to jednak, że na polecenie inwestora może wyrażać zgodę na prowadzenie robót budowlanych niezgodnie z prawem czy zasadami wiedzy technicznej. W sytuacji, gdy wskutek takich działań inwestor poniesie szkodę, kierownik budowy nie może zwolnić się od odpowiedzialności, powołując się na działanie za zgodą lub na polecenie inwestora (chociaż w pewnych wypadkach fakt ten może być wzięty od uwagę przez sąd przy ustalaniu stopnia przyczynienia się inwestora do szkody, a tym samym zmniejszenia zasądzonego odszkodowania).

Każda osoba pełniąca samodzielną funkcję techniczną w budownictwie, a więc także i kierownik budowy, podlega obowiązkowi ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody, które mogą wyniknąć w związku z wykonywaniem tej funkcji. Ubezpieczenie obejmuje wszystkie szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego z wyłączeniem m.in. szkód wynikłych z przekroczenia ustalonych kosztów, polegających na zapłacie kar umownych, wyrządzonych wskutek naruszenia praw autorskich i patentów, powstałych w wyniku normalnego zużycia lub wadliwej eksploatacji obiektów budowlanych. Umowy ubezpieczenia często zawierają również wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela za szkody wyrządzone wskutek umyślnego działania ubezpieczonego. Minimalna suma gwarancyjna w odniesieniu do jednego zdarzenia to równowartość 50.000 euro.

Osoba, która poniosła szkodę wskutek działań kierownika budowy, może dochodzić jej naprawienia także bezpośrednio od ubezpieczyciela. W przypadku wytoczenia powództwa przeciwko kierownikowi budowy, konieczne będzie przypozwanie ubezpieczyciela, a więc wezwanie przez sąd ubezpieczyciela do udziału w sprawie. Ubezpieczyciel może wówczas przystąpić do sprawy jako interwenient uboczny i występować w niej w charakterze podobnym do strony. Możliwe jest oczywiście również wytoczenie powództwa jednocześnie przeciwko kierownikowi budowy i ubezpieczycielowi jako podmiotom ponoszącym solidarną odpowiedzialność za to samo zobowiązanie.

Osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie podlegają odpowiedzialności zawodowej w budownictwie m.in. za spowodowanie zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska albo znacznych szkód materialnych wskutek rażących błędów lub zaniedbań oraz za niespełnianie lub niedbałe spełnianie swoich obowiązków. Popełnienie tych czynów jest zagrożone karą upomnienia, upomnienia z nałożeniem obowiązku złożenia egzaminu zawodowego oraz zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie na okres od roku do 5 lat, połączonym z obowiązkiem złożenia egzaminu zawodowego. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej jest prowadzone przez organy samorządu zawodowego, a osobie poszkodowanej nie przysługują w tym postępowaniu uprawnienia strony.

W przypadku podejrzenia popełnienia przez kierownika budowy czynu podlegającego odpowiedzialności zawodowej możliwe jest złożenie zawiadomienia o tym czynie do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy Izbie Inżynierów Budownictwa, której członkiem jest sprawca. Odmiennie niż w postępowaniu karnym, organy samorządu zawodowego nie mają obowiązku zawiadomienia zgłaszającego o sposobie zakończenia postępowania.

Niektóre działania kierownika budowy mogą również wypełniać znamiona przestępstwa, np. poświadczenia nieprawdy, sprowadzenia zdarzenia niebezpiecznego czy zniszczenia mienia. Analiza, czy w konkretnej sytuacji doszło do naruszenia przepisów karnych powinna być jednak przeprowadzona indywidualnie dla każdego przypadku, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy.

Wskazać należy, że w przypadku prawomocnego skazania kierownika budowy za przestępstwo, wskutek którego inwestor poniósł szkodę, ustalenia tego wyroku co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd cywilny. Oznacza to, że w postępowaniu cywilnym konieczne jest wówczas tylko wykazanie wysokości szkody, gdyż sam fakt odpowiedzialności za dane zdarzenie jest ustalany na podstawie wyroku karnego.

 

Podsumowanie

W przypadku nieprawidłowego pełnienia obowiązków przez kierownika budowy inwestorowi przysługują różne środki prawne – od roszczeń cywilnych zmierzających do naprawienia wyrządzonej szkody, po możliwość zainicjowania postępowania karnego lub w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej. Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy stanu faktycznego i prawnego, dlatego przed podjęciem jakichkolwiek działań zalecamy kontakt z prawnikiem.