Od kilku lat gminy mogą regulować zasady umieszczania reklam, ogrodzeń i obiektów małej architektury w tzw. uchwałach krajobrazowych.
Mieszkańcy gminy mogą mieć wpływ na treść tych uchwał poprzez zgłaszanie uwag do ich projektów.
Uchwała krajobrazowa lub uchwała reklamowa to potoczna nazwa uchwały rady gminy określającej zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabaryty, standardy jakościowe oraz rodzaje materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. Najczęściej kojarzy się je z ograniczeniami w zakresie reklam wielkoformatowych, ale mogą one mieć wpływ także na inne kwestie, takie jak na przykład dopuszczalność grodzenia osiedli mieszkaniowych.
Przy pracach nad taką uchwałą najczęściej ścierają się interesy mieszkańców dążących do zwiększenia walorów estetycznych miasta i poprawy komfortu życia oraz przedsiębiorców, którzy mogą doznać ograniczeń w zakresie reklamowania swojej działalności lub nawet jej prowadzenia (np. w przypadku działalności polegającej na wynajmie nośników reklamowych). Obie te grupy mają prawne możliwości ochrony swoich praw i wpływu na kształt uchwały krajobrazowej.
Uchwała krajobrazowa jest aktem prawa miejscowego i w wielu aspektach jest podobna do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
W odróżnieniu od planu miejscowego, który jest uchwalany dla określonej miejscowości lub jej fragmentu, uchwała krajobrazowa musi dotyczyć całego obszaru gminy. Dopuszczalny jest jednak podział gminy na strefy i ustanowienie innych wymagań w każdej strefie (np. surowsze ograniczenia w historycznym centrum miasta i łagodniejsze na obrzeżach).
Rada gminy ma dosyć dużą dowolność w kształtowaniu wymogów dotyczących ładu przestrzennego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak, że konieczne jest zachowanie konstytucyjnej zasady proporcjonalności ograniczenia prawa własności i wolności gospodarczej (np. praw właścicieli tablic i urządzeń reklamowych) oraz wyważenie aspektów ochrony krajobrazu z walorami ekonomicznymi przestrzeni i prawa do korzystania z rzeczy. Z tego względu organ gminy musi wykazać, że ingerencja w sferę prawa własności pozostaje w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia.
Przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przyznają jednak radzie gminy szeroki zakres uprawnień. W odniesieniu do ogrodzeń oraz tablic i urządzeń reklamowych możliwy jest nawet całkowity zakaz ich umieszczania. Rada gminy może również określić m.in. ich dopuszczalną liczbę, rozmiar, formę, minimalną odległość tablic i urządzeń reklamowych od siebie czy czas emisji reklam na ekranach reklamowych i dopuszczalne technologie ich wyświetlania,
Nie jest możliwe całkowite zakazanie umieszczania szyldów, ale uchwała może określać warunki ich sytuowania, gabaryty oraz liczbę szyldów, które mogą być umieszczone na danej nieruchomości.
Najbardziej kontrowersyjny jest przepis ustawy pozwalający na nakazanie w uchwale krajobrazowej usunięcie już istniejących obiektów niezgodnych z postanowieniami uchwały, nawet jeśli zostały one umieszczone legalnie, na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Kwestia zgodności tego przepisu z Konstytucją obecnie oczekuje na rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny.
Procedura uchwalania uchwały reklamowej jest również zbliżona do uchwalania planu miejscowego.
Rozpoczyna ją podjęcie przez radę gminy uchwały o przygotowaniu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) projektu uchwały krajobrazowej i umieszczenie informacji o podjęciu takiej uchwały w Biuletynie Informacji Publicznej. Następnie wójt zasięga opinii licznych organów lub uzgadnia z nimi projekt uchwały.
Po dokonaniu tych czynności następuje wyłożenie projektu uchwały do publicznego wglądu i zbieranie uwag do tego projektu. Na tym etapie każdy może przedstawić swoje uwagi co do planowanych zmian, a wójt musi każdą taką uwagę rozpatrzyć. Uwagi nieuwzględnione przez wójta podlegają rozpatrzeniu przez radę gminy przy uchwalaniu uchwały krajobrazowej.
Co ważne, w orzecznictwie wskazuje się, że jeżeli wskutek uwzględnienia zgłoszonych uwag nastąpi istotna zmiana projektu, niezbędne jest ponowne dokonanie uzgodnień, a następnie ponowne wyłożenie projektu do publicznego wglądu i umożliwienie zgłaszania uwag. Naruszenie tego wymogu może skutkować nieważnością uchwały krajobrazowej.
Uchwała krajobrazowa jest aktem prawa miejscowego, a więc każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone taką uchwałą może zaskarżyć ją do sądu administracyjnego. Możliwość zaskarżenia uchwały nie jest ograniczona terminem ani wymogiem wcześniejszego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa.
Przykłady miast, w których już wprowadzono uchwały krajobrazowe, pokazują, jak istotny wpływ mogą mieć one na życie mieszkańców oraz działalność gospodarczą. Z tego względu warto korzystać z przewidzianych przez prawo możliwości wpływu na kształt takich uchwał, zarówno (a nawet przede wszystkim) na etapie ich uchwalania, ale również poprzez ich zaskarżanie do sądu administracyjnego.
adwokat Anna Witkowska
