Czy małżeńska rozdzielność majątkowa daje ochronę przed długami partnera? Jakie są konsekwencje odpowiedzialności za zobowiązania w małżeństwie, jeśli zostanie podpisana intercyza?
W kontekście windykacji długu, ustrój majątkowy pomiędzy małżonkami odgrywa istotną rolę w określeniu zakresu odpowiedzialności za długi w małżeństwie.
Wpływ rozdzielności majątkowej na windykację długu
Po zawarciu małżeństwa, jeśli małżonkowie nie zdecydują inaczej, obowiązuje pomiędzy nimi domyślnie ustrój wspólności majątkowej. Oznacza to, że cały majątek, który zgromadzą w trakcie trwania małżeństwa, staje się wspólny. Jednak małżonkowie mają możliwość zdecydować, że chcą mieć osobne majątki i mogą to osiągnąć poprzez odpowiednie działania prawne wprowadzające ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona poprzez:
- zawarcie umowy małżeńskiej, zwanej intercyzą (zawsze w formie aktu notarialnego);
- orzeczenie sądu, które nakłada rozdzielność majątkową;
- automatycznie na mocy samego prawa, gdy jeden z małżonków zostaje ubezwłasnowolniony lub ogłoszona zostaje jego upadłość;
- orzeczenie o separacji.
W przypadku rozdzielności majątkowej każdy z małżonków ponosi odpowiedzialność za swoje długi wyłącznie swoim majątkiem osobistym. To zasada dotyczy również zobowiązań publicznoprawnych.
Rozdzielność majątkowa a wierzyciele – jak zabezpieczyć swoje interesy?
Ważne, aby mieć świadomość, że sama intercyza pomiędzy małżonkami nie wystarcza, aby móc się na nią powoływać w kontekście wierzycieli. Aby skutecznie odwołać się do zawartej intercyzy, muszą zostać spełnione dwa warunki:
- Zadłużenie musi powstać na skutek czynności prawnej dokonanej po podpisaniu intercyzy, a nie przed jej zawarciem;
- Wierzyciele zostali poinformowaniu o zawarciu intercyzy i jej rodzaju najpóźniej w momencie powstania zobowiązania.
Należy także podkreślić, że aby intercyza miała skuteczność wobec wierzycieli, oba te warunki muszą być spełnione jednocześnie.
„Zawarcie intercyzy przez małżonków stanowi odstępstwo od wspólności ustawowej, zatem interesy wierzycieli każdego z małżonków mogą być narażone na uszczerbek. Jeżeli okaże się, że osoba trzecia (wierzyciel) nie wiedziała o zawarciu przez małżonków intercyzy, umowa będzie wobec niej bezskuteczna i nie wpłynie na jej prawa. Stosunki panujące między małżonkami a osobą trzecią oceniane będą według zasad obowiązujących przy ustroju wspólności ustawowej, czyli tak, jakby umowa w ogóle nie została zawarta. Przyjmuje się, że osoba trzecia wiedziała o zawarciu umowy majątkowej i jej rodzaju, gdy otrzymała wiadomość o niej przed powstaniem przysługującej jej wierzytelności lub najpóźniej przy jej powstaniu.” (Wyrok SN z 28.06.2016 r., II UK 364/16, LEX nr 2107097.)
Windykacja długu w małżeństwie o ustroju rozdzielności majątkowej – jak poinformować wierzycieli o intercyzie?
Poinformowanie wierzycieli jest jednym z warunków umożliwiających skuteczne powołanie się na intercyzę w relacjach z nimi.
Dla przedsiębiorców zarejestrowanych w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej (CEiDG) istnieje możliwość ujawnienia informacji o zawarciu intercyzy w odpowiedniej rubryce tego rejestru. Jednakże pojawiają się pewne wątpliwości dotyczące skuteczności takiego poinformowania kontrahentów, ponieważ przepisy ustawy o CEiDG nie równają ujawnienia tych danych z faktycznym poinformowaniem osób trzecich. W przypadku rejestru KRS (Krajowego Rejestru Sądowego) nie ma takiego problemu, ponieważ przepisy ustawy o KRS obejmują takie poinformowanie. Należy jednak pamiętać, że przedsiębiorcy prowadzący działalność jako osoby fizyczne są wpisywani do CEiDG, a nie do KRS.
Aby skutecznie poinformować klientów o zawarciu intercyzy, można to zrobić na przykład za pomocą wiadomości e-mail lub pisemnego powiadomienia wysłanego z potwierdzeniem odbioru. Taki sposób komunikacji umożliwi powoływanie się na intercyzę w przyszłości. W ten sposób kontrahenci nie będą mogli usprawiedliwiać swojej nieświadomości, wynikającej na przykład z niedopatrzenia informacji w CEiDG.
Czy zawarcie intercyzy to sposób na uniknięcie odpowiedzialności za długi współmałżonka?
Intercyza nie działa wstecz. Jeśli dłużnik poniósł zobowiązania, gdy obowiązywała wspólność majątkowa, a intercyza została podpisana w późniejszym czasie, wierzyciele mają prawo dochodzić swoich roszczeń również z majątku wspólnego małżonków. Intercyza nie chroni w takim przypadku przed odpowiedzialnością za długi zaciągnięte w okresie, gdy obowiązywała wspólność majątkowa.
Warto zdawać sobie sprawę z tego, że intercyza powinna być zawarta przed powstaniem zobowiązań, aby skutecznie wyłączyć odpowiedzialność majątkową drugiego małżonka w przypadku długów zaciągniętych po podpisaniu umowy. Jeśli intercyza zostanie zawarta po zaciągnięciu długów, wierzyciele mogą ubiegać się o zaspokojenie swoich roszczeń również z majątku wspólnego małżonków.
