W sytuacji częstych zmian prawa, problematyczne może być ustalenie, jakie przepisy mają zastosowanie do zaskarżenia konkretnego MPZP.
Czasem może się zdarzyć nawet, że podstawą skargi będą przepisy obowiązujące w różnych datach.
Rozpoznając skargę na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, sąd administracyjny ocenia przede wszystkim jej zgodność z prawem. Generalną zasadą jest, że podstawą takiej oceny są przepisy obowiązujące w dacie uchwalenia MPZP, jednak czasem konieczne jest zastosowanie przepisów starszych.
Zmiany prawa po uchwaleniu MPZP nie wpływają na jego ważność.
Na wstępie wyjaśnić należy, że najstarsze obowiązujące obecnie w Polsce MPZP uchwalone zostały w 1995 r. Na przestrzeni tych dwudziestu lat doszło do wielu zmian prawa, w tym do wejścia w życie w 2003 r. nowej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która zastąpiła obowiązującą wcześniej ustawę z 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym.
Wielokrotnie zmieniane były także inne akty prawne często powoływane w skargach na MPZP, takie jak np. ustawa Prawo budowlane, rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie czy przepisy dotyczące ochrony środowiska.
Do tych przepisów stosuje się ogólną zasadę oceny zgodności MPZP z przepisami obowiązującymi w chwili uchwalenia MPZP (chyba, że wyjątek wynika wprost z przepisów wprowadzających daną zmianę). Przepisy te najczęściej powołuje się w kontekście:
- definicji określonych pojęć (MPZP nie może wprowadzać własnych definicji pojęć, które zostały już zdefiniowane w ustawach lub rozporządzeniach);
- ustanawiania w MPZP bardziej restrykcyjnych ograniczeń niż wynikające z ustaw lub rozporządzeń (MPZP nie może np. zakazywać czegoś, co zgodnie z ustawą lub rozporządzeniem jest dozwolone).
Odmienne zasady mają zastosowanie do przepisów dotyczących bezpośrednio planowania przestrzennego.
Dotyczy to przede wszystkim ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (i wcześniejszej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym) oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń. Szczegółowe regulacje zawarte są każdorazowo w przepisach przejściowych i wprowadzających daną zmianę, jednak najczęściej kluczowe znaczenie ma data podjęcia uchwały o przystąpieniu do sporządzenia lub zmiany MPZP.
Jest to uchwała podejmowana przez radę gminy, która inicjuje procedurę planistyczną. Po jej podjęciu zbierane są wnioski do planu, sporządzany jest projekt, a następnie zbierane są opinie, uzgodnienia i uwagi do projektu. Cała procedura – od podjęcia uchwały o przystąpieniu do uchwalenia MPZP może zamknąć się w kilkunastu miesiącach, ale może też trwać nawet kilka-kilkanaście lat. Z tego względu często zdarza się, że podstawą uchwalenia MPZP są przepisy już nieobowiązujące w chwili jego uchwalenia.
Czasem istotne znaczenie mają również daty innych etapów procedury planistycznej. Na przykład – zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r., przepisów tej ustawy nie stosuje się do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w stosunku do których podjęto uchwałę o przystąpieniu do sporządzania lub zmiany planu oraz zawiadomiono o terminie wyłożenia tych planów do publicznego wglądu, ale postępowanie nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
Przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym regulują m.in.:
- procedurę uchwalania MPZP,
- stopień związania ustaleniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (m.in. zgodność MPZP ze studium, spójność MPZP ze studium lub brak naruszenia ustaleń studium przez MPZP – każde z tych pojęć ma nieco inne znaczenie);
- elementy, które MPZP, które MPZP musi i które może zawierać (MPZP nie może regulować kwestii niewskazanych w ustawie).
Ustawy planistyczne regulują również kwestię podstaw stwierdzenia nieważności MPZP. Ustawa z 2003 r. wprowadziła nową, niewystępującą w ustawie z 1994 r. podstawę, czyli naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego (często rozumiane jako nadużycie władztwa planistycznego).
W tym przypadku jednak nie oznacza to braku możliwości powoływania się na te okoliczności w przypadku MPZP uchwalonych na podstawie starej ustawy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego oznacza, że plan taki jest sprzeczny z prawem, co skutkuje jego nieważnością na podstawie ustawy o samorządzie gminnym.
Ostatnią grupą przepisów mających znaczenie dla zaskarżenia MPZP są przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne oraz ogólne przepisy dotyczące zaskarżania uchwał rady gminy.
W tym kontekście należy wskazać na istotną zmianę, która weszła w życie dnia 1 czerwca 2017 r. W przypadku MPZP uchwalonych po tej dacie nie jest już konieczne wcześniejsze wezwanie rady gminy do usunięcia naruszenia prawa – w każdej chwili można więc złożyć skargę, bez konieczności przestrzegania dodatkowych terminów.
Natomiast w przypadku MPZP uchwalonych przed 1 czerwca 2017 r. przed wniesieniem skargi niezbędne jest skierowanie do rady gminy pisemnego wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Wezwania takiego można dokonać w każdym czasie, natomiast jego wniesienie rozpoczyna bieg terminów do wniesienia skargi.
W takim przypadku skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa.
Brak dopełnienia tego obowiązku lub przekroczenie terminu uniemożliwi rozpoznanie skargi przez sąd administracyjny.
Określenie właściwych przepisów stanowiących podstawę zaskarżenia konkretnego MPZP może być problematyczne, zwłaszcza w przypadku starszych planów. Z tego względu warto skonsultować się z adwokatem specjalizującym się w postępowaniach z zakresu zagospodarowania przestrzennego.
adwokat Anna Witkowska
tel: +48 698 203 534
