Przy sporządzaniu planów miejscowych istotne znaczenie mają wymogi związane z ochroną środowiska.
Brak ich spełnienia może skutkować stwierdzeniem nieważności MPZP.
Wyjaśnić należy, że w ramach procedury planistycznej niezbędne jest sporządzenie dwóch dokumentów dotyczących środowiska i jego ochrony, czyli:
- prognozy oddziaływania na środowisko
- opracowania ekofizjograficznego.
Prognoza oddziaływania na środowisko jest sporządzana indywidualnie dla każdego projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub planu ogólnego i podlega udostępnieniu wraz z projektem planu. Do prognozy można składać uwagi i wnioski, tak samo jak do projektu MPZP lub planu ogólnego.
Prognoza jest ściśle powiązana z konkretnym projektem planu miejscowego lub planu ogólnego i odnosi się do konkretnych rozwiązań planistycznych. Prognoza określa, analizuje i ocenia:
- istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji projektowanego dokumentu,
- stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem,
- istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia realizacji projektowanego dokumentu,
- cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym, istotne z punktu widzenia projektowanego dokumentu, oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania dokumentu,
- przewidywane znaczące oddziaływania na środowisko.
Środowisko jest rozumiane szerzej niż w języku potocznym – obejmuje nie tylko kwestie związane z ochroną przyrody, ale także m.in. zabytki, dobra naturalne czy krajobraz.
Opracowanie ekofizjograficzne musi być aktualne, ale nie musi zostać sporządzone na potrzeby konkretnego planu. Można wykorzystać np. opracowanie z procedury dotyczącej innego aktu planistycznego, jeżeli stan terenów będących przedmiotem zagospodarowania nie uległ znaczącym zmianom. W orzecznictwie podkreśla się jednak, że sam upływ czasu również powoduje utratę aktualności opracowania, dlatego nie jest dopuszczalne wykorzystywanie np. opracowania ekofizjograficznego sprzed kilkunastu lat.
Opracowanie ekofizjograficzne jest dokumentacją sporządzaną przed przystąpieniem do prac planistycznych i ma służyć uwzględnieniu uwarunkowań przyrodniczych w konstruowaniu koncepcji i projektu planu zagospodarowania przestrzennego. Jest ono charakterystyką poszczególnych elementów przyrodniczych na obszarze objętym planem i ich wzajemnych powiązań. Opracowanie opisuje stan istniejący, nie odnosząc się do konkretnych projektowanych rozwiązań planistycznych. Na podstawie opracowania ekofizjograficznego ustala się rozwiązania planistyczne utrzymaniu równowagi przyrodniczej i racjonalnej gospodarce zasobami środowiska
Opracowanie to nie musi być udostępniane w ramach procedury planistycznej i nie można składać do niego uwag ani wniosków. Aby zapoznać się z opracowaniem ekofizjograficznym, najczęściej konieczne jest złożenie do gminy wniosku o jego udostępnienie w trybie dostępu do informacji publicznej – gmina musi wówczas udostępnić taki dokument.
W praktyce często zdarza się, że prognoza oddziaływania na środowisko stanowi w dużej części powtórzenie opracowania ekofizjograficznego. Nie zmienia to jednak faktu, że oba te dokumenty są obowiązkowe w procedurze planistycznej, a ich brak lub poważne wadliwości mogą być przyczyną stwierdzenia nieważności MPZP lub planu ogólnego.
Taka sytuacja miała miejsce w jednej z prowadzonych przez nas spraw.
Naszą klientką była właścicielka domu jednorodzinnego położonego na cennych przyrodniczo terenach, niedaleko jeziora i w bezpośrednim sąsiedztwie obszaru chronionego krajobrazu. Dla terenów sąsiadujących bezpośrednio z jej działką uchwalony został miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dopuszczający intensywną zabudowę turystyczną, której realizacja wpłynęłaby niekorzystnie na środowisko naturalne.
(Zaskarżenie MPZP dla działki innej niż będąca własnością skarżącego wymaga precyzyjnego wykazania naruszenia interesu prawnego – jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, przeczytaj ARTYKUŁ i ARTYKUŁ)
Nieruchomość, dla której uchwalono MPZP, położona jest częściowo w granicach obszaru chronionego i przylega bezpośrednio do jeziora, które w całości jest objęte ochroną. Z tego względu w złożonej przez nas skardze istotną rolę odgrywały zarzuty związane z ochroną środowiska.
Podstawowym zarzutem w tym zakresie było uchwalenie MPZP pomimo braku opracowania ekofizjograficznego.
Sąd uwzględnił ten zarzut i wskazał, że sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego bez opracowania ekofizjograficznego stanowi istotne naruszenie zasad sporządzenia planu miejscowego powodujące konieczność stwierdzenia jego nieważności w całości.
Sąd dodał również, że brak opracowania fizjograficznego nie pozwala w tej sprawie w pełni skontrolować zgodności miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ze Studium kierunków zagospodarowania przestrzennego ani skontrolować prawidłowości wymaganych regulacji planu w zakresie zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu czy zasad kształtowania zabudowy.
Kolejny z podnoszonych przez nas zarzutów dotyczył bowiem sprzeczności MPZP ze studium. W niektórych przypadkach sprzeczności te były jednoznaczne (np. MPZP dopuszczał niższy wskaźnik powierzchni biologicznie czynnej niż minimum określone w studium), w innych natomiast odnosiły się do ogólniejszych postanowień dotyczących np. konieczności ochrony cennych przyrodniczo terenów i ograniczenia ich zabudowy. (Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o sprzeczności planu miejscowego ze studium, przeczytaj ARTYKUŁ).
W tym kontekście sąd zwrócił uwagę na dodatkową funkcję dokumentów takich jako opracowanie i prognoza, czyli uzasadnianie przyjętych rozwiązań planistycznych. W praktyce często spotykamy się z ograniczeniami zagospodarowania terenu (np. zakaz zabudowy lub ograniczenie jej parametrów), które gminy uzasadniają koniecznością ochrony środowiska. W takich sytuacjach sądy sprawdzają, czy konieczność taka wynika z prognozy oddziaływania na środowisko – jest to jeden z czynników decydujących o tym, czy przy uchwalaniu planu doszło do nadużycia władztwa planistycznego.
Ponadto, opracowanie ekofizjograficzne stanowić powinno podstawę prognozy oddziaływania na środowisko. W ocenie sądu brak tego opracowania dyskwalifikuje sporządzoną prognozę oddziaływania na środowisko jako materiał planistyczny mogący stanowić podstawę uchwalenia MPZP. Oznacza to więc, że plan ten został uchwalony na podstawie wadliwej prognozy, co stanowi kolejne istotne naruszenie zasad sporządzenia planu.
W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w całości.
Opracowanie ekofizjograficzne i prognoza oddziaływania na środowisko często bywają pomijane przez klientów i traktowane jako mniej ważne. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak ich istotną rolę w procedurze planistycznej, a poważne wadliwości tych dokumentów lub ich brak mogą stanowić nawet podstawę stwierdzenia nieważności planu miejscowego. Z tego względu istotna jest dokładna analiza tych dokumentów – zarówno na etapie uchwalania planu, jak i jego zaskarżania.
W razie wątpliwości co do prawidłowości tych dokumentów lub zgodności MPZP z wymogami ochrony środowiska, warto skonsultować się z adwokatem specjalizującym się w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego.
adwokat Anna Witkowska
tel.: +48 698 203 534
