Opinie biegłych sądowych w sprawach budowlanych – po co to komu i na co?

Biegłymi w takich postępowaniach są specjaliści w dziedzinach związanych z konstrukcją, projektowaniem, bezpieczeństwem oraz szacowaniem wartości i kosztorysowaniem robót budowlanych.

Spory najczęściej dotyczą jakości prac oraz określenia, co wchodzi w zakres umówionych prac, a co stanowiło przedmiot robót dodatkowych. Często pojawiającym się i spornym tematem są wady wybudowanych obiektów budowlanych. Spór taki polega najczęściej nie tylko na zakresie i ujawnieniu wad, ale strony kłócą się o to, czy są one istotne czy też nie.

Zanim dojdzie do sporu sądowego, a więc przed wytoczeniem powództwa przez którąś ze stron – wykonawcę, podwykonawcę, zamawiającego czy też kupującego (w przypadku nabycia obiektu budowlanego), strony próbują rozeznać się w swojej racji. Zlecają podmiotom prywatnym i biegłym prywatnym przygotowanie opinii w danej sprawie. Jeżeli taka opinia jest zrobiona w sposób obiektywny, a nie pod przewodnictwem zlecającego – to znaczy, że nie siedzieliśmy z biegłym i nie dyktowaliśmy mu jaka ma być teza, argumenty oraz skutki – może dużo nam powiedzieć o sensowności wytaczania powództwa i szans na wygranie procesu.

Ważne: Przygotowując się do procesu budowlanego (sporu przed sądem), nie zlecaj opinii biegłym prywatnym instruując ich co dokładnie ma być w takiej opinii, a przede wszystkim jaka teza ma być udowodniona. Taka opinia nie będzie dla nas ani dla Klienta drogowskazem. Nie pomoże prawidłowo przygotować pozwu, a w negocjacjach zostanie bardzo łatwo podważona przez drugą stronę jako niewiarygodna, znacznie przeszacowana bądź że doszło do zastosowania niewłaściwej technologii.

Jeśli mówimy o ogromnych kontraktach budowlanych, warto zwrócić uwagę na zakres zlecanej opinii. Skomplikowany kontrakt to często skomplikowany problem, który pomiędzy stronami stworzył spór. W takiej sytuacji najlepiej skorzystać z zespołu biegłych (instytutu) o wielu specjalizacjach. Jeden człowiek dobrze tego nie zrobi.

Co do zasady, zawsze w sporach budowlanych rekomendujemy, aby wykonać taki pierwszy krok – opinię prywatną. Pomaga nam to określić zasadność roszczenia, wysokość roszczenia oraz szczegółowo uzasadnić na czym polega wadliwość, odstępstwo od projektu budowalnego, nienależyte wykonanie kontraktu itd. Opinia, często wraz z oględzinami i odkrywkami, pozwala dopiero określić skalę problemu i jego przyczynę.

Dzięki temu w niektórych wypadkach, kiedy druga strona czuje się przyparta do muru dowodami swojej winy, przykładowo niedbałości i niestaranności wykonanych robót budowlanych czy też oczywistej wadliwości obiektu albo któregoś z etapu kontraktu budowlanego – chętniej siada do stołu i chętniej negocjuje, gdyż proces sądowy to też dodatkowe koszty – biegłych, prawników, wpisów sądowych. Łatwiej z dobrą opinią prywatną zmusić drugą stronę do kalkulacji ryzyka.

Klient na pierwszej rozmowie ze swoim prawnikiem często pyta „czy wygramy?”. To zależy też od Klienta…

Im człowiek bardziej przygotowany, tym większa szansa na uzyskanie właściwego dla nas wyroku. Dlatego zanim odpowiemy Klientowi na tak postawione pytanie, sprawdzamy, czym dysponuje – czy tylko przekonaniem o swojej racji, czy też dokumentami, dowodami, opiniami, kosztorysami, ekspertyzami, pomiarami, zdjęciami, filmami itd.?

Jeśli Klient przychodzi do nas tylko z racją, to przygotowujemy dla niego listę rzeczy do zrobienia, taką pracę domową – bez której nie warto w ogóle zaczynać. Większość sporów budowlanych jest procesami wysoce specjalistycznymi. Jeśli brak zapłaty, a następnie dochodzenie zapłaty od zamawiającego przez wykonawcę wynika z zarzutu niewłaściwej jakości robót budowlanych, to ktoś (czyli biegły) będzie musiał wypowiedzieć się co do jakości tychże robót. Sąd nie może sam zdecydować w takiej sprawie, czy roboty budowlane spełniły zamierzoną jakość czy też były poniżej jakości niezbędnej dla obiektu budowlanego, aby nadawał się do umówionego przeznaczenia. Odpowiedź na tak postawione pytanie wymaga bowiem wiedzy specjalistycznej, a to wymaga powołania biegłego, który taką wiedzę posiada (nawet przy założeniu, że sędzia hobbystycznie jest inżynierem budownictwa). Co do zasady to strona, na której ciąży ciężar dowodu powinna zgłaszać takie wnioski, aby wykazać swoją rację.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o wadach fizycznych nieruchomości, przeczytaj ARTYKUŁ.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o osiadaniu budynku wskutek błędów w posadowieniu i zagęszczeniu gruntów, przeczytaj ARTYKUŁ oraz ARTYKUŁ.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o odbiorze robót budowlanych, przeczytaj ARTYKUŁ.

Kolejną kwestią jest jakość opinii przygotowywanych przez biegłych sądowych. Co nam przyjdzie z naszej racji, jeśli trafimy na zajętego biegłego, który – delikatnie mówiąc – nie „wejdzie w temat”, a więc wyniki jego pracy będą odpowiednie do zastosowanego podejścia.

Niektórzy biegli mają tą tendencję, że zajmują się wszystkim tylko nie tezami dowodowymi, pytaniami zadanymi przez strony, własną wiedzą specjalistyczną i doświadczeniem. Zamiast tego chętnie komentują świadków, ich zeznania lub co jest dopuszczalne w prawie, a którego przepisu nie można w danej sytuacji zastosować. Przeprowadzają wykładnię przepisów Prawa budowlanego oraz rozporządzeń technicznych, a następnie przechodzą do wykładni klauzul umowy o roboty budowlane zawartej pomiędzy stronami sporu sądowego.

Nie zdają sobie sprawy, że takim działaniem odbierają wiarygodność własnej opinii.

Z doświadczenia więc mamy niestety pewne uwagi. Więcej opinii, które analizowaliśmy i do których się odnosiliśmy były raczej tej niższej jakości niż wyższej. Biegli, chociaż kilkukrotnie składali opinię uzupełniającą (pisemną) oraz dodatkowo składali opinię uzupełniającą w formie przesłuchania, nie mogli sprostać nie tylko naszym standardom, ale przede wszystkim wymogom sądu i przepisom kodeksu postępowania cywilnego.

Na wskazywane przez nas zarzuty co spójności, związku przyczynowego, przyjętej metodologii oraz niezrozumiałego wnioskowania sądy powoływały często nowy skład biegłych. W praktyce zdarza się, że sądy czasem myślą na głos – „I co mamy zrobić, mamy dwie kompletnie sprzeczne opinie biegłych”.

W jednej ze spraw pierwsza opinia biegłego wskazywała, że wadliwa hydroizolacja jest wadą trwałą i nieusuwalną w obiekcie budowlanym i jedynym sensownym rozwiązaniem jest zburzenie obiektu i postawienie go od nowa. Nie istnieje metodologia naprawienia obiektu budowlanego w sposób skuteczny.

Druga opinia biegłego sądowego w tej samej sprawie, stwierdzała, że wada jest kompletnie nieistotna i wymaga zastosowania w kilku miejscach iniekcji polimerowych za dosyć niskie kwoty pieniędzy. To zdaniem biegłego wystarczy do skutecznego i trwałego naprawienia budynku.

Obie opinie nie odpowiadały na pozostałe pytania z listy, co tym bardziej utrudniało wskazanie właściwej metody postępowania i powodowało jeszcze większy konflikt pomiędzy stronami.

To jakiej opinii się domagamy w procesie budowlanym? Co to znaczy, że opinia jest obiektywnie dobra i się utrzyma przed sądem?

Chciałoby się powiedzieć, że wyznacznikiem dobrej opinii jest zbieżność z interesem klienta Nic bardziej mylnego. Twój prawnik i Ty Kliencie potrzebujecie opinii rzetelnej, spójnej i logicznie, w oparciu o merytoryczną wiedzę, wyjaśniającej postawione przed biegłym pytania.

Ważna jest metodologia i związek przyczynowy pomiędzy faktami a wyciągniętymi przez biegłego wnioskami. Ten proces dochodzenia do wniosków powinien być jasny dla stron i sądu. To znaczy dający poddać się analizie. Strony powinny wiedzieć, w jaki sposób poszczególne elementy stanu faktycznego, w tym techniczne aspekty, doprowadziły biegłego do takiego rezultatu. Opinia niespójna natomiast to taka, której wnioski są wzajemnie sprzeczne.

Ponadto, zależy nam na opinii całościowej, kompleksowej, która bierze pod uwagę wszystkie aspekty i tezy stawiane biegłym do wyjaśnienia. Ogólnikowe stwierdzenia w kwestiach najistotniejszych z punktu widzenia procesu, pomijanie odpowiedzi, brak wyjaśnienia stanowiska to wszystko sprawia, że taka opinia zostanie uznana za niepełną.

Klienci często są zadowoleni, gdy wnioski dla ich interesów się zgadzają. Nam natomiast powinno zależeć, aby cała treść przed wnioskami w sposób logiczny i zupełny prowadziła do konkretnych wniosków. W innym przypadku opinia zostanie podważona, co będzie skutkowało w najlepszym razie uzupełnieniem opinii przez tego samego biegłego, a w najgorszym razie powołanie nowego składu (inny biegły) – co w konsekwencji może spowodować kompletnie inny pogląd na sprawę – niestety niezbieżny z interesem naszego Klienta.

Zdarza się niestety, że biegli dokonują „przeklejenia” połowy akt sprawy i ich treści, a na końcu kwitują to wszystko kilkoma stwierdzeniami. To zdecydowanie niewystarczające – w żadnym procesie, a zwłaszcza w sporze budowlanym. Dodatkowo, zwracamy uwagę, że opinia powinna być jednoznaczna. Sformułowania „może”, „gdyby”, „jest szansa” odpowiadają bardziej koncertowi życzeń niż właściwie wykonanej opinii biegłego, która ma być podstawą wyrokowania w sprawie budowlanej.